Tampilkan postingan dengan label wawangsalan. Tampilkan semua postingan
Tampilkan postingan dengan label wawangsalan. Tampilkan semua postingan

Rabu, 26 Juni 2019

SISINDIRAN : PAPARIKAN, RARAKITAN DAN WAWANGSALAN

ISISINDIRAN

Sisindiran berasal dari kata sindir, artinya berkata secara tidak langsung atau tidak terus terang. Sisindiran adalah bentuk puisi semacam pantun di dalam sastra Melayu. Sisindiran tumbuh dan berkembang pada masyarakat bahasa Sunda umumnya. Sisindiran berasal dari kata sindir ‘sindir, menyindir’, artinya berkata secara tidak langsung atau tidak terus-terang. Sisindiran ialah suatu bentuk puisi sastra tradisional Sunda yang mempunyai sampiran dan isi. Sisindiran ini merupakan karya sastra Sunda asli yang sudah ada sejak dulu, jauh sebelum islam datang (Haji Hasan Mustapa, 1913).

Sisindiran lahir sebelum tahun 1600 M. bersama cerita pantun, dongeng, jangjawokan ‘mantra’. (Yus Rusyana, 1969: 11). Sisindiran adalah bentuk puisi tradisional Sunda yang sebentuk dengan pantun dalam sastra Melayu; umumnya terdiri atas empat larik, tapi bisa kurang atau lebih, hanya selalu berlarik genap, karena terbagi menjadi dua bagian yang sama jumlah lariknya. Bagian pertama disebut cangkang (kulit = sampiran) dan bagian kedua disebut eusi (isi).

Sisindiran dibagi atas tiga jenis, yaitu wawangsalan, rarakitan, paparikan. Di dalam tiga jenis tersebut jika dilihat dari sifatna ‘keperluannya/ tujuan’, memiliki pula tiga keperluan/ tujuan pula yakni: silih asih ‘kasih sayang’, piwuruk ‘pepatah’, sésébréd‘ humor’.

Menurut Salmun dalam Kandaga Kesusastraan Sunda (1963: 55)
Kecap sisindiran ari asalna mah tina kecap sindir, anu maksudna sisi. Ngomong ku sindir maksudna ngomong anu nyisi, henteu poksang ceplak Pahang, pikeun ngaragangan anu dibawa nyarita, supaya omongan urang karasana henteu nyentug atawa ngagasruk kana haténa.

Sanajan sindir jeung sisindiran téa ceuk hartining kecap mah béda-béda hartina jeung larapna, tapi ari pokona mah tetep sarua, nya éta ngedalkeun maksud henteu saceplakna, tapi dibulen ku kecap-kecap séjén anu ngandung karasmén, dipalar pikaresepeun. Lamun diibaratkeun kana bubuahan téa mah, aya cangkang jeung eusina. Bisana kaarah eusina teh kudu bisa mesék cangkangna.

‘Kata sisindiran berasal dari kata sindir, yang artinya sisi. Berbicara dengan menggunakan sindir artinya berbicara tidak langsung apa adanya, hal ini dimaksudkan untuk menghormati yang diajak berbicara, agar ucapan kita tidak menyinggung perasaan pendengar.

Meskipun sindir dan sisindiran  berbeda arti dan penggunaannya, tetapi pada dasarnya tetap sama, yaitu menyampaikan maksud atau tuturan secara tidak langsung apa adanya, tetapi disampaikan dengan ungkapan yang lebih baik, agar enak didengar. Jika diibaratkan dengan buah, ada cangkang dan isi. Untuk mendapatkan isinya, harus dapat mengupas cangkangnya.

Salmun (1963: 57) menjelaskan:
Tegesna: sisindiran téh diréka atawa dianggitna mah bisa jadi mangrupa wawangsalan, bisa jadi mangrupa rarakitan, bisa jadi mangrupa paparikan. Ari sifatna, anu mana-mana ogébisa jadi silih asih, bisa jadi piwuruk, bisa jadi sésébréd.

‘Lebih jelas: sisindiran dapat dibentuk berupa  wawangsalan, berupa rarakitan, dan berupa paparikan. Keperluannya/ tujuannya, masing-masing dapat digunakan untuk  silih asih berkasih-sayang,  piwuruk pepatah, dan  sésébré humor.

Menurut Wibisana (2000: 431), istilah sisindiran sudah ada sejak abad ke-16. Naskah kuno Sanghyang Siksa Kandang Karesian memberi informasi tentang hal itu, akan tetapi diawali dengan kata kawih,  jadi kawih sisindiran. Ini mungkin nama lagu, bukan nama bentuk sastra.

Lebih lanjut Wibisana (2000: 431) menjelaskan, sisindiran dalam sastra Sunda sama dengan pantun dalam sastra Melayu atau Indonesia. Seperti halnya pantun, sisindiran pun terdiri atas dua bagian, yakni cangkang ‘sampiran’ dan eusi ‘isi’. Juga mengenai jumlah lariknya, walau umumnya empat larik, tak sedikit pula yang lebih dari itu dalam jumlah yang genap.

Menurut Ekadjati (2000: 598),  sisindiran adalah bentuk  puisi tradisionil Sunda yang sebentuk dengan pantun dalam sastra Melayu; umumnya terdiri atas empat larik, tapi bisa kurang atau lebih, hanya selalu berlarik genap, karena terbagi menjadi dua bagian yang sama jumlah lariknya. Bagian pertama disebut cangkang  (kulit=sampiran) dan bagian kedua disebut eusi (isi).

Ekadjati (2000: 598) menjelaskan: Karena sisindiran itu seperti juga bentuk sastra yang lain menjadi milik bersama, maka tak perlu mengucapkan cangkang dan eusi  sebuah sisindiran, karena yang diajak bicara akan mafhum.

Dan menurut Gunardi dalam  Inferensi Dan Referensi Wawangsalan Bahasa Sunda (2011: 19)
“Sisindiran adalah salah satu hasil rekayasa bahasa Sunda di dalam karya sastra Sunda, yang di dalam bentuknya terdapat cangkang (sampiran) dan eusi (isi), untuk menyampaikan maksud secara tidak langsung, agar tidak menyinggung perasaan pendengar (yang diajak bicara). Sisindiran dibagi atas, paparikan, rarakitan dan  wawangsalan.

Baca juga : Kumpulan Sisindiran Lucu

II. MACAM-MACAM SISINDIRAN

1. Rarakitan

Rarakitan adalah salah satu bentuk sisindiran yang dibentuk oleh  cangkang (sampiran) dan eusi (isi). Hubungan antara cangkang dan isi harus satu suara serta sama purwakanti dalam setiap akhirannya.

Rarakitan merupakan sisindiran yang terdiri dari sampiran dan isi dengan jumlah yang sama banyak dalam sebaitnya. Kata rarakitan sendiri mengandung arti seperti rakit atau berpasangan (sarakit = sepasang). Disebut rarakitan karena kata pada awal baris bagian sampiran diulangi atau dipergunakan lagi pada awal baris bagian isi

Rarakitan di dalam sisindiran adalah kawih ‘lagu’ yang sampiran dan isinya memiliki kesamaan pada awal lariknya.

Contoh Rarakitan:

·  Silih asih

Mihapé sisir jeung minyak,
Kadé kaanloman leungeun,
Mihapé pikir jeung niat,
Kadé kaangsonan dengeun.

Daék sotéh ka Cikonéng,
Ka Cisitu mah teu purun.
Daék sotéh ka Nyi Onéng,
Ka nu itu mah teu purun.

Sapanjang jalan Soréang,
Moal weléh diaspalan.
Sapanjang tacan kasorang,
Moal weléh diakalan.

Hayang teuing buah hiris,
Teu bisa ngasakanana.
Hayang teuing ka nu geulis,
Teu bisa ngakalanana.

· Piwuruk

Lamun dayang dahar noga,
Kudu daék nya meulina.
Lamun haying asup sorga,
Kudu getol nya sholatna.

Lamun urang ka Cikolé,
Moal hésé tumpak kahar.
Lamun urang boga gawé,
Moal hésé barang dahar.

Sing getol nginum jajamu,
Nu guna nguatkeun urat,
Sing getol néangan élmu,
Nu guna dunya ahérat.

Ti batan mawa pedang,
Mending gé mawa ragaji.
Ti batan ulin bagadang,
Mending gé diajar ngaji.

· Sésébréd

Aya budak mawa casan,
Ngan hanjakal teu dibeli.
Aya budak gelis pisan,
Ngan hanjakal tara mandi.

Majar manéh cengkéh konéng,
Kulit peuteuy dina nyiru.
Majar manéh lengkéh konéng,
Kulit beuteung mani nambru.

Rarasaan ngala mayang,
Teu nyaho cangkeuteuk leuweung.
Rarasaan konéng umyang,
Teu nyaho cakeutreuk hideung.

Aya listrik di masigit,
Hanjakal moncor ka kolong.
Aya istri jangkung alit,
Hanjakal tonggongna bolong.

Baca juga : Kumpulan Rarakitan Lengkep

2.      Paparikan

Paparikan adalah salah satu jenis dari puisi Sunda yang disebut  sisindiran yaitu suatu puisi yang dibangun oleh cangkang yang tidak mengandung arti, yang diikuti oleh isi yaitu arti sesungguhnya. Hubungan antara "cangkang" dan arti sesungguhnya ditunjukkan dengan hubungan struktural suara dan pola. Jika pola suara dari cangkang dan isi sejajar maka sisindiran ini disebut paparikan.

Paparikan, berasal dari kata  parik yang bentuk dasarnya adalah parék ‘dekat’. Jadi, paparikan atau paparékan ‘ dekat-dekat yaitu suara atau vokalisasi dari sampiran dan isinya mirip. Paparikan di sini adalah sisindiran yang hanya berdekatan bunyinya antara sampiran dengan isinya, jadi tidak harus sama kata awal barisnya seperti pada rarakitan.

Contoh Paparikan:

·    Silih asih

Leuleupeutan leuleumeungan,
ngarah kékéjoanana.
Deudeukeutan reureujeungan,
ngarah téténjoanana.

Meuncit meri dina rakit,
Boboko wadah bakatul.
Lain nyeri ku panyakit,
Kabogoh direbut batur.

Cau ambon dikorangan,
Kanyéré ka pipir-pipir.
Lalaki ambon sorangan,
Awéwé teu mikir-mikir.

Samping hideung dina bilik,
Kumaha nuhurkeunana.
Abdi nineung ka nu balik,
Kumaha nuturkeunana.

·         Piwuruk

Hayang pisan geura dahar,
Ngan taya réncang sanguna.
Hayang pisan jadi beunghar,
Ngan kudu getol usahana.

Ka kulah nyiar kapiting,
Ngocok-ngocok bobodasna.
Ulah sok liar ti peuting,
Osok loba gogodana.

Aya manuk dina pager,
Na sukuna aya bola.
Lamun urang hayang pinter,
Kudu getol ka sakola.

Baju kutud heureut pola,
Dikelin teu dijalujur.
Lamun téh cucud sakola,
Arisin balik ka lembur.

·         Sésébréd

Cau naon cau naon,
Cau kulutuk di juru.
Bau naon bau naon,
Bau hitut nu di juru.

Itu gunung ieu gunung,
Diadukeun pakbeledug.
Itu pundung ieu pundung,
Marebutkeun mojang budug.

Poé Saptu poé Kemis,
Poé Kemis jeung Jumaah.
Itu saha muril kumis,
Kumisna panjang sabeulah.

Daun hiris dibeungkeutan,
Dibawa ka juru leuit.
Anu geulis ngadeukeutan,
Hayangen dibéré duit.

Untuk paparikan selengkapnya silahkan baca di Kumpulan Paparikan Lengkep

3.      Wawangsalan

Salah satu aspek bahasa dan sastra Sunda yang juga melibatkan bahasa Sunda sebagai media adalah wawangsalan. Wawangsalan dalam bahasa Sunda merupakan susunan kata dalam bentuk teka-teki yang sama dengan wangsalan di dalam Kesusastraan Cirebon. Wawangsalan di dalam khasanah sastra Sunda termasuk di dalam salah satu dari bentuk sisindiran.

Wawangsalan berbeda dari bentuk rarakitan dan paparikan. Wawangsalan (yang berbentuk teka-teki) pada umumnya terdiri dari dua larik. Larik pertama sebagai sampiran (teka-teki), dan larik kedua merupakan rujukan terhadap teka-teki larik pertama. Pada sebagian wawangsalan yang sudah sering digunakan oleh masyarakat penutur bahasa Sunda, larik kedua sekaligus juga merupakan arti dari larik pertama. Hanya dengan mengucapkan wawangsalan larik pertama saja, penutur bahasa Sunda dapat memahami isinya (membentuk idiom).

Di dalam wawangsalan, selain menebak teka-teki yang disampaikan di larik pertama. Jawaban larik pertama tersebut akan memunculkan bermacam-macam jenis kata. Dapat berupa jenis nomina, verba, adjektiva, adverbial dsb. Rujukan jawaban teka-teki pertama tersebut, dapat mengungkapkan makna referensialwawangsalan larik pertama. Melalui kajian larik pertamawawangsalan dapat dianalisis kandungan makna idiomatik yang ada di dalam wawangsalan.

Contoh Wawangsalan:

-méga beureum surupna geus burit, ngalanglayung panas pipikiran. (layung)

-cikur jangkung jahé konéng, naha teu palay tepung. (panglay)

-sim abdi mah ngabeunying leutik, ari ras cimataan. (amis mata)

-gedong tengah laut, ulah kapalang nyabéla. (kapal)

-paripaos gunting pameulahan gambir, kacipta salamina. (kacip)

Baca juga: Kumpulan Wawangsalan Lengkep

Senin, 24 Juni 2019

KUMPULAN WAWANGSALAN LENGKEP

By Deden Heryana
Wawangsalan téh nyaéta sisindiran anu diwangun ku cangkang jeung eusi. Dina sindir diwangun deui ku cangkang jeung wangsal. Anu dijieun wangsalna téh tara ditétélakeun, tapi kudu ditéangan tina bagian eusi. Wangsal téh sok murwakanti jeung salah sahiji kecap anu aya dina bagian eusi téa. Nilik kana wangunna, wawangsalan téh diwangun ku dua padalisan: sapadalisan sindir, sapadalisan deui eusi. Jumlah engang dina unggal padalisan nyaéta dalapan engang. Umumna eusi wawangsalan téh ngeunaan silih asih, cinta atawa birahi.

1.   Abdi mah caruluk Arab, henteu tarima teh teuing = korma
2.   Abdi téh sok ngembang kawung, inggis teu ngareunah teuing = pengis
3.   Abdi téh kapiring leutik, kaisinan ku gamparan = pisin
4.   Abdi ti ménak ka somah, gamparan mah ieu aing = umaing
5.   Ajag désa basa Jawa, lesuna teu aya tanding = asu
6.   Ajag lembur Indramayu, naha bet kalangsu teuing = asu
7.   Ajag lembur lamun engkang, énjing henteu wangsul deui = anjing
8.   Alat ngitung dipencetan. Rupa kasep tapi kotor = kalkulator
9.   Alat pikeun ngahudangkeun. sok sepor mah awak keker = beker
10. Alat pikeun urang ngobrol. Entong nganyerikeun hate = hape 
11. Alun-alun paleuweungan, gagal temen mun teu jadi = tegal
12. Anak beurit dina katung, kapan endén mundut encit = buncit
13. Anak munding masih nyusu, aduh endén buah ati = énéng
14. Anu siram kokojayan, abdi pamoyokan badis = ngoyok
15. Angeun somah pakampungan, kajeun bedo ti kamari = bodo
16. Areuy leuweung mérang daun, ulah sok japilus galih = pulus
17. Aringgis sok nyatang bolang, kapongpongan siang wengi = lompong
18. Asal hiji jadi dua, temah matak sesah ati = walimah
19. Awi ngora téh jaradi, temah matak jadi liwung = iwung
20. Aya nu dianjang cai, aya nu dihéroan = séro
21. Aya mesin bisa ngapung, kapidara diri abdi kapal = udara
22. Ayeuna gé sérah tegal, engkang mah sok matak peurih = eurih
23. Baku sok ngalebu badag, reueus keur sareng jeung istri = areng
24. Balandongan ngujur jalan, sok hayang geura los indit = elos
25. Balé diréka masjid, nya pikir bati rumajug = tajug
26. Bangkong lodor meuntas jalan, titis tulis bagja awak = bayawak
27. Bango héjo hérang jangjang, piraku engkang ka abdi = merak
28. Bango leutik bodas hulu, mo samar ka diri abdi = camar
29. Baréto gé batur pirus, juragan geuning pelekik = akik
30. Batuk eungap hésé damang, saé sumping baé wengi = mengi
31. Béas ditutuan deui, iraha atuh patepung = tipung
32. Bedil langit handaruan, engkang sapertos kalinglap = gelap
33. Bedog urang Darmaraja, kawantu abdi mah miskin = sekin
34. Belut sisit saba darat, kapiraray siang wengi = oray
35. Bendi panjang roda opat, ulah kalah ka Carita = kareta
36. Béntang baranang di imah, samar bisa tepung deui = damar
37. Bedug wedalan Eropa, abdi teu asa dipuji = tanji
38. Beulit cinggir simpay réma, ulah lali ka sim abdi = ali
39. Beunying leutik sisi cai, ari ras sok cimataan = amis mata
40. Beusi bodas cingcin kecrik, cumah baé dipicinta = timah
41. Biasa dipake masak. Kuring datang arek lapor = kompor
42. Biasa ngadodol gula, abdi henteu dipaduli = gulali
43. Bibika tipung tarigu, ku engkang tacan kaharti = roti
44. Bilangan Jawa nu tujuh, abdi mah somah pituin = pitu
45. Buah kawung raranggeuyang, curuluk cisoca bijil = caruluk
46. Bulu panon wates taar, itu nyai mani geulis = halis
47. Cacangkir bahana beling, masing welas lahir batin = gelas
48. Cakcak gedé kadal bilik, ulah dipaké mokaha = toké
49. Careuh beureum pasawahan, nu dusun leuwih ti misti = lasun
50. Cariang beureum beutina, nya pikir bati arewuh = cariwuh
51. Catetan bulan jeung taun, juragan ménak utami = almenak
52. Cau gedé ngan sasikat, taya teuing bagja diri cau = bagja
53. Cék lémék Jawa sumuhun, hayang téh ulah kapanggih = enggih
54. Cikur jangkung pamuraan, kapalay siang jeung wengi = panglay
55. Cisusu kentel dimasak, ulah téga-téga teuing = mantéga
56. Cucuk basa Malayuna, duriat henteu laksana = duri
57. Dadampar di pagulingan, alim ka nu kirang surti = kasur
58. Dagangan pangrapet surat, mun kitu abdi mah alim = lém
59. Daun kasap kosok méja, tobat ulah nolas teuing = hampelas
60. Daun tuhur na tangkalna, sok rus-ras ka nu teu aya = kararas
61. Désémber tangtu ditéma, geulisna lir widadari = Januari
62. Deukeut-deukeut anak taleus, nyangkéwok teu kanyahoan = téwok
63. Di Cikajang aya gunung, asa paturay jasmani = Cikuray
64. Dipakena dina raray, dipake oge di awak = bedak
65. Dipakena dina sirah. Urang ngobrol bari ngopi = topi
66. Dipake nutupan suku. kudu daekan babantu = sapatu
67. Dipake pikeun digawe. Ulah sok ngarasa pinter = komputer
68. Dodol gula digolongan, nu hina kaluli-luli = gulali
69. Dudukuy panjang gagangna, pikir bati ngalanglayung = payung
70. Dukun tukang ngemat héwan, abdi mah ku alim teuing = malim
71. Ékék lembut pupuntiran, tingsérédét kana ati = séréndét
72. Enggeus ka palupuh nangtung, ayeuna geus kapimilik = balik
73. Engkang téh ngajukut laut, seger mun tepung jeung nyai = ager
74. Gagang caruluk karadak, pantes mun rék dinyenyeri = langari
75. Gamparan mah sangu atah, keur ménak kawuwuh sugih = gigih
76. Gedang atah keur lumayung, engkang mah jelema ginding = gumading
77. Gedong luhur panénjoan, narah keur saheulaanan = munara
78. Gedong ngambang di sagara, kapalang geus béla pati = kapal
79. Gedong ngambang tengah laut, ulah kapalang nya béla. = kapal
80. Gedong tempat nu titirah, ulah sok reueus binangkit = rumah sakit
81. Hayam cempa lalayaran, matak teuing nyeri ati = meri
82. Hayam sawah dipiara, abong kanu apes diri = meri
83. Hayam tukung saba gunung, uyuhan teuing nya diri = puyuh
84. Hiris ngora deungeun sangu, abdi mah kapok téh teuing = kapokan
85. Hui bulu réa akar, bongan sok rayungan teuing = kamayung
86. Imah leutik tempat ngaji, teu asa ngalanggar cegah = langgar
87. Imah ngambang di sagara, ulah kapalang nya bela = kapal
88. Indung kuar hama sirah, nu kitu ulah digugu = kutu
89. Insuting ngadaun luhur, ari ras ka diri abdi = kararas
90. Isuk basa Malayuna, tangtos abdi rék sayagi = pagi
91. Jagong tuhur beunang ngunun, dunungan bagéa sumping = emping
92. Jalaran bibit kalapa, isin da abdi mah santri = kitri
93. Jampana bugang dadakan, panasaran diri kuring = pasaran
94. Jati leutik jagong ngora, dodolog kirang utami = semi
95. Jawadah tutung biritna, sacarana-sacarana = cara
96. Jukut jangkung pipir gunung, haté abdi panas peurih = eurih
97. Kacang panjang disayuran, bati ngageremet ati = gemet
98. Kacang panjang gagabengan, sakieu darajat kuring = jaat
99. Kacang jangkung leutik daun, engkang mah satria raris = hiris
100. Kadal gedé saba darat, pareng alus bagja awak = bayawak
101. Kadeuleu langir cainakayap-keyep anu geulis = keuyeup
102. Kalapa bakalan minyak, nu ampuh titis raspati = cipati
103. Kalong leutik saba gedang, sumedot rasaning ati = cocodot
104. Kararas daun kalapa, teu aya nu ngabangbrangkeun = barangbang
105. Kasintu di sisi situ, nu hayang kawanti-wanti =
106. Kauntun tipung katambang béas, laksana meunang ijasah = laksa
107. Kebon paré dicaian, siwah niat jalir jangji = sawah
108. Kembang biru di astana, abot pisah jeung kakasih = salasih
109. Kembang bodas buah bunder, ngaheruk nya pipikiran = jeruk
110. Kembang jambé kara beukah, kumayangyang pikir abdi = mayang
111. Kendang gedé pakauman, dagdigdug rasaning ati = bedug
112. Kertas kabur kaanginan, kumalayang pipikiran = langlayangan
113. Ketuk leutik panayagan, ka abdi mah ningnang teuing = bonang
114. Keuyeup gedé saba laut, teu hadé liar ti peuting = kapiting
115. Kleub maén bal Maung Bandung, tos nasib kedah paturay = persib
116Koja awi dihuaan, sageuy lamun teu kasorang = korang
117. Kokotor saluar awak, da sanés rek hiri dengki = daki
118. Kota kuloneun Lampegan, purah-purah tunggu bumi = sukabumi
119. Kulit teuas tungtung ramo, baku osok nganyenyeri = kuku
120. Kuring mah kabedil langit, da puguh matak kalinglap = gelap
121. Kuring téh kamenyan konéng, rumaos kawiwirangan =
122. Kutu baju kuar sinjang, moal weléh tumarima = tuma
123. Lahang abri dibotolan, ningal anu suka galih = cuka
124. Laleur hideung panyeureudan, ngilari sakolong langit = reungit
125. Lampu leutik tengah imah, abdi samar méré idin = damar
126. Lamun kapalupuh nangtung, lamun jadi kapimilik = bilik
127. Lancah cai di walungan, engkang teu émut ka abdi = engkang-engkang
128. Langgir cai leumpang ngijing, kadeuleu kayap-keyepna = keuyeup
129. Lauk panjang dina parung, ari émut merod pikir = berod
130. Lauk rebing saba laut, karikari jalir jangji = pari
131. Lomari gede jeung tiis. Hidep sing sabar tur ikhlas = kulkas
132. Manuk apung saba eurih, haté asa didudutan = dudut
133. Manuk hawuk beureum suku, katingal keur imut leutik = galatik
134. Manuk lindeuk di buruan, kuring bati panas ati = japati
135. Manuk lisung anu jalu, dagoan di pasampangan = jago
136. Manuk renggé saba ulam, hayang tepi ka ngajadi = caladi
137. Manuk tukung saba gunung, uyuhan daék ka abdi = puyuh
138. Maung tutul saba kasur, diri teu ngareunah cicing = ucing
139. Méga beureum surupna geus burit, ngalanglayun panas pipikiran = layung
140. Melak bangsal di kotakan, wayahna dék sabar diri = nebar
141. Mencek leutik saba alas, abdi daék ngaréncangan = peucang
142. Meri pendék ngojay hayam, henteu négtog pikir abdi = éntog
143. Meunang neang hese cape, sok beak ku budak alit = duit
144. Monyét hideung sisi leuweung, susah nu taya tungtungna = lutung
145. Mun inget mangsi Malayu, anjeun téh cinta ka kuring = tinta
146. Mun jagan kadadar tipung, upami kagungan rabi = surabi
147. Namina bilatung dulang. ulah api teu kadangu = sangu
148. Nengan elmu dipencetan, enak dahar kalapan jeung ketan = internetan
149. Nganyam bola jadi lawon, peupeujeuh kudu sing junun = ninun
150. Nu dahar taya sésana, ngan asa dipoyok badis = ledis
151. Nu gering geus rampus daharkuring mah mo payu deui = mamayu
152. Nu nutu miceun huutna, Mun awon moal ditampi = napi
153. Nya buah ngacung ka luhur, kuring mah sok panas ati = ganas
154. Nya hujan taya eureuna, abdi mah kalangkung ajrih = ngijih
155. Nyeupan sangu tacan timus, teu sanggup manggihan deui = gigih
156. Nyiar paré tutukeuran, teu pantes hayang ka abdi = nguyang
157. Nyiru gedé wadah bangsal, anjeun mah nsok sindir sampir = tampir
158. Nyiruan genténg cangkéngna, masing mindeng pulang anting = papanting
159. Pangcalikan tonggong kuda, kudu satia buméla = sela
160. Panumpang tumpak di hareup, entong leumpang bari maca = beca
161. Papan panjang tina kacang, dijual sahiji gope = tempe
162. Paparem ngawurah ketan, mokaha atuh da wargi = ragi
163. Paribasa petis Cina , hayang nepi ka cacapna = kécap
164. Péso pangot ninggang lontar, acan katuliskeun diri = nulis
165. Péso patok kewung tungtung, hayang kapiajang teuing = rejang
166. Péso raut Cibarusa, sugan welas ka nu miskin = sekin
167. Pikeun urang nulis elmu. Sing palinter ngeusi saku = buku
168. Pileuleuyan kebo gunung, ngadadak tineung nya pikir = badak
169. Piunjuk duméh rék wangsulsanés abdi rék cilimit = pamit
170. Puguh mah ubar muriang, nu hina leuwih ti misti = Kina
171. Puter putih saba lembur, kuring seja béla pati = japati
172. Ranté ngait kana baju, Memang geus cumantél ati = cantél
173. Rupa warna dina taneuh, sok dienteupan ku kumbang = kembang
174. Saluhureun calana, ari hirup kudu maju = baju
175. Salendro di papanggungan, ngomong kalepasan teuing = koromong
176. Sanggal hideung saba ranca, témbong léléwa nu manis = lélé
177. Sangrayan peupeus meueusan, ulah jadi rengat galih = rengat
178. Santri miskin geus maréman, tangtu tiis pikir abdi = pikir
179. Sapikul katian Cina, malah kumplit sareng cingcin = dacin
180. Séndok batok digagangan, geus lawas abdi ngalayung = gayung
181. Séréh leuweung turub saung, haté abdi panas peurih = eurih
182. Situ bendung di Citarum, gulang-guling ngan sorangan = Saguling
183. Sok dipake dina suku. hayang pok tapi teu kedal = sendal
184. Sok maju lamun ditincak, teu sarua jiga kadal = sendal
185. Sok rajeun ngabuah kawung, curuluk cisoca bijil = curuluk
186. Srangéngé bijil ti peuting, rék sabulan rék sataun = bulan
187. Tangkal Jangkung, buahna aya buukan = rambutan 
188. Tegal tengah nagara, laun-laun sugan hasil = alun-alun
188. Tempatna ngajual barang. Ulah sok resep ngaroko = toko
190. Teu beunang dihurang sawah, teu beunang dipikameumeut = simeut
191. Teu beunang dipiring leutik, teu beunang dipikaisin = pisin
192. Teu beunang diopak kembung, teu beunang dientong-entong = kolontong
193. Teu beunang dirangkong kolong, teu beunang dipikahayang = hayam
194. teu beunang disihung tipung, teu beunang dipapagonan = sasagon
195. teu beunang disitu lembur, teu beunang diulah-ulah = kulah
196. Teu beunang disupa dulang, teu beunang dibébénjokeun = kéjo
197. Teu beunang ditihang pondok, teu beunang dideudeuleukeun = deudeul
198. Teu beunang ditiwu leuweung, Teu beunang dipikasono = kaso
199. Teu beunang diwaru leuweung, Teu beunang diboro-boro = bisoro
200. Teu puguh monyét hideungna, teu puguh tungtungna = lutung
201. Tepi ka kélor héjona, tepi ka antukna = katuk
202. Ulah sok kapiring leutik, ulah sok kaisinan = pisin
203. Wadah minyak tiana beling, jadi budak kudu getol = botol
204. Walanda hideung soldadu, umambon engkang ka nyai urang = Ambon
205. Warisan sekin pusaka, haturan nyai pribadi = bayawak